Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) eski Genel Müdür Yardımcısı Oktay Erdağı, küresel havacılık sektöründe giderek büyüyen motor, yedek parça ve bakım kapasitesi krizini değerlendirdi. Erdağı, Türk Hava Yolları’nın da etkilendiği sürecin yalnızca üretici kaynaklı bir sorun olarak görülemeyeceğini belirterek, filo planlamasında yedek motor, bakım kapasitesi ve teknik insan kaynağının uçak siparişi kadar önemli olduğunu vurguladı.
Erdağı, “Uçak siparişini açıklamak kolaydır. Asıl mesele o uçakları yıllar boyunca emniyetli ve ekonomik biçimde uçurabilmektir” ifadelerini kullandı.
Motor ve yedek parça krizi büyüyor
Erdağı, IATA’nın Haziran 2026 değerlendirmesinde motor dayanıklılığı sorunları, yedek parça sıkıntısı, yetersiz yedek motor kapasitesi ve bakım kuruluşlarındaki yoğunluğun havayolu operasyonlarını olumsuz etkilediğine dikkat çekildiğini hatırlattı.
Sorunun yalnızca Pratt & Whitney GTF motorlarıyla sınırlı olmadığını, CFM LEAP motorlarının bakım ekosisteminde de benzer darboğazların görüldüğünü belirten Erdağı, üretici değiştirmenin tek başına bütün operasyonel riskleri ortadan kaldırmadığını ifade etti.
THY’de onlarca uçak yerde
Erdağı, THY’nin yaklaşık 120 uçaklık GTF motorlu Airbus A320neo ailesi filosu bulunduğuna dikkat çekerek, Ağustos 2026’daki yatırımcı görüşmesinde yaklaşık 40 uçağın yerde olduğunun ve yıl sonuna doğru bu sayının 50-55 seviyesine çıkabileceğinin ifade edildiğini hatırlattı.
Filo büyüklüğü ile belirli bir tarihte motor nedeniyle uçamayan uçak sayısının birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirten Erdağı, buna rağmen onlarca uçağın operasyon dışında kalmasının ciddi bir kapasite ve maliyet sorunu oluşturduğunu söyledi.
Erdağı, “Onlarca uçağın motor beklediği bir tabloda yönetimden beklenen yeni rekor cümleleri değil, açık bir hesap ve somut çözüm takvimidir” değerlendirmesinde bulundu.
Üretim sorunu Pratt & Whitney tarafında
Erdağı, Pratt & Whitney’nin ana şirketi RTX’in bazı motor parçalarında kullanılan toz metal kaynaklı üretim sorununun hızlandırılmış kontroller, motor sökümleri ve parça değişimleri gerektirdiğini açıkladığını hatırlattı.
Bunun sıradan bir bakım yoğunluğu olmadığını belirten Erdağı, üretim kaynaklı problemin küresel ölçekte operasyon krizine dönüştüğünü ifade etti.
Üretim kusurunun sorumluluğunun üreticide olduğunu belirten Erdağı, havayolu yönetimlerinin de sözleşme, yedek motor ve alternatif kapasite planları açısından sorumluluk taşıdığını vurguladı.
“Motor seçimi yalnızca fiyat ve yakıt tüketimiyle yapılamaz”
Erdağı, THY’nin geçmiş motor seçimlerinin de sonuçları üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
Motor tercihi yapılırken satın alma fiyatı ve yakıt tüketiminin yanı sıra gerçek operasyon koşullarındaki dayanıklılık, bakımda kalma süresi, yedek motor erişimi ve üreticiye bağımlılık risklerinin de hesaba katılması gerektiğini belirtti.
Karar süreçlerine ilişkin tüm teknik ve ticari belgeler bilinmeden geçmişteki tercihler hakkında kesin hüküm verilemeyeceğini ifade eden Erdağı, mevcut sonuçların karar gerekçelerinin açıklanmasını gerekli hale getirdiğini söyledi.
“Kriz 2023’te ortaya çıktı, sonrasında ne yapıldı?”
Erdağı, asıl sorgulanması gereken konulardan birinin de problemin küresel ölçekte belirginleşmesinin ardından THY’nin hangi tedbirleri aldığı olduğunu belirtti.
Yedek motor kapasitesinin artırılıp artırılmadığı, bakım slotlarının ne kadar erken güvence altına alındığı, üreticiden sağlanan destek ve tazminatların yeterliliği ile yeni filo kararlarının uzayan bakım sürelerine göre yeniden değerlendirilip değerlendirilmediğinin açıklanması gerektiğini ifade etti.
“Aynı krizi yaşayan şirketler arasındaki farkı, hazırlığın ve sözleşmelerin kalitesi belirler” diyen Erdağı, sorunun küresel olmasının şirket yönetimlerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını savundu.
THY’den net maliyet açıklaması çağrısı
Erdağı, yerde kalan uçakların maliyetinin yalnızca satılamayan bilet üzerinden hesaplanamayacağına da dikkat çekti.
Finansman ve kiralama yükümlülükleri, ikame uçak maliyetleri, yedek motor temini, bakım lojistiği ve tarife değişikliklerinin dikkate alınması gerektiğini belirten Erdağı, buna karşılık yapılmayan uçuşlardan kaynaklanan tasarruflar, yolcuların diğer uçaklara aktarılması ve üreticiden alınan tazminatların da hesaba katılması gerektiğini ifade etti.
Erdağı, THY’nin motor krizinin tazminatlar sonrasındaki net maliyetini kamuoyuna açıklaması gerektiğini söyledi.
Türkiye ekonomisine de etkisi var
Motor krizi nedeniyle kullanılamayan kapasitenin turizm, aktarma trafiği ve hizmet ihracatı üzerinde de etkili olabileceğini belirten Erdağı, ikame uçak, motor ve bakım hizmetlerinin yurt dışından temin edilmesinin ilave döviz maliyeti oluşturabileceğine dikkat çekti.
Kesin ekonomik etkinin ayrı bir hesaplama gerektirdiğini belirten Erdağı, buna rağmen sorunun ülke ekonomisine uzanan boyutunun göz ardı edilmemesi gerektiğini ifade etti.
“MRO yalnızca hangar yapmak değildir”
Erdağı, yaşanan krizin Türkiye’nin bakım, onarım ve revizyon yatırımlarının da yeniden değerlendirilmesini gerekli hale getirdiğini söyledi.
Motor bakımında yalnızca büyük hangarlara sahip olmanın yeterli olmadığını vurgulayan Erdağı; ilgili motor tipine yönelik yetki, teknik veri, özel takım, test altyapısı, kritik parça erişimi ve yetişmiş personelin birlikte bulunması gerektiğini ifade etti.
THY-CFM anlaşmasını olumlu buldu
THY’nin 16 Ekim 2026 tarihinde CFM ile açıkladığı ve 295 adede kadar Boeing 737 MAX için motor, yedek motor, bakım hizmeti ve THY kontrolünde motor bakım merkezi kurulmasını kapsayan mutabakatı olumlu bir gelişme olarak değerlendiren Erdağı, bunun mevcut GTF krizini doğrudan çözen bir anlaşma olmadığını da vurguladı.
Anlaşmanın başarısının, taahhütlerin uygulanmasına, bakım merkezinin zamanında hizmete girmesine ve bakım sürelerinde sağlayacağı somut iyileşmeye bağlı olacağını söyledi.
“Uçak kadar teknisyen ve mühendis de planlanmalı”
Erdağı, gelecekte yapılacak büyük uçak alımlarında teslimat takvimi kadar yedek motor planının, bakım kapasitesinin, uzun süreli yerde kalma senaryolarının ve teknik personel ihtiyacının da hesaba katılması gerektiğini ifade etti.
Teknisyen ve mühendislerin sistemin merkezinde bulunduğunu vurgulayan Erdağı, deneyimli teknik kadroların korunmadığı bir yapının en pahalı bakım tesislerinden bile istenen verimi alamayacağını söyledi.
Erdağı, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:
“Uçağı almak yetmiyor. Motoru, yedek parçayı, bakım sırasını ve uzman insanı birlikte planlamak gerekiyor. Aksi halde gökyüzünde büyümek için yapılan yatırım, yerde beklemenin ağır faturasına dönüşüyor.”
Yorumlar