“Süper Gücün Eski Kabloları, FAA’nın ‘Dur’ Diyen İradesi”

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) eski Genel Müdür Yardımcısı Oktay Erdağı, ABD’de 13 Kasım 2026’da hava trafik kontrol merkezlerini etkileyen haberleşme sorunu nedeniyle uçuşların geçici olarak durdurulmasını değerlendirdi. Erdağı, FAA’nın uçuş emniyeti açısından aldığı “ground stop” kararını doğru bulurken, bu kararı gerekli hale getiren eski hava trafik altyapısının da ciddi biçimde sorgulanması gerektiğini savundu.

Erdağı, olayın yalnızca uçuş iptalleri ve gecikmeler üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, konunun devletlerin kritik altyapıya yönelik yatırım önceliklerini ve havacılık otoritelerinin kriz anındaki karar alma kapasitesini de gündeme taşıdığını ifade etti.

“FAA doğru karar verdi”

Erdağı, hava trafik kontrol merkezlerini etkileyen haberleşme sorunu üzerine FAA’nın yeni kalkışları geçici olarak durdurmasının uçuş emniyeti açısından doğru bir refleks olduğunu söyledi.

“Ground stop” kararının havadaki uçakların kontrolsüz bırakılması anlamına gelmediğine dikkat çeken Erdağı, yeni kalkışların bekletilmesi sayesinde mevcut hava trafiğinin daha kontrollü yönetildiğini belirtti.

Erdağı, “Bir havacılık otoritesinin gerçek gücü, gerektiğinde ekonomik baskıya rağmen ‘Uçak kalkmayacak’ diyebilmesidir” değerlendirmesinde bulundu.

“Doğru karar, altyapı sorununu ortadan kaldırmaz”

FAA’nın operasyonu durdurma kararını destekleyen Erdağı, buna karşın olayın arkasındaki teknik altyapının durumunun görmezden gelinemeyeceğini ifade etti.

ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy’nin ilk değerlendirmelerinde eski haberleşme altyapısına dikkat çekildiğini hatırlatan Erdağı, yaşlanan sistemlerin uzun süredir raporlara konu olduğunu belirtti.

Erdağı, ABD Sayıştayı niteliğindeki Government Accountability Office raporlarında incelenen 138 hava trafik kontrol sisteminden 51’inin “sürdürülemez”, 54’ünün ise “potansiyel olarak sürdürülemez” olarak değerlendirildiğine işaret etti.

“Yıllardır çalan bir alarm var”

Erdağı, hava trafik sistemlerinde modernizasyon ihtiyacının yeni ortaya çıkmış bir sorun olmadığını savundu.

Kritik sistemlerin durumu biliniyor ve yenileme ihtiyacı raporlanıyorsa, gecikmelerin yalnızca teknik değil; planlama, bütçe, tedarik ve yönetim açısından da ele alınması gerektiğini belirten Erdağı, yedek sistemlerin gerçek kriz koşullarında çalışabilir olmasının önemine vurgu yaptı.

“Havacılıkta yedeklilik, dosyada bulunan bir şema değil, ihtiyaç anında çalışan bir sistemdir” ifadelerini kullandı.

ABD’nin yatırım önceliklerini sorguladı

Erdağı, yazısında ABD’nin savunma harcamaları ile sivil hava trafik altyapısına yönelik modernizasyon yatırımları arasındaki öncelik tartışmasını da gündeme getirdi.

Savunma bütçeleriyle hava trafik yatırımları arasında doğrudan bir nedensellik kurulamayacağını özellikle belirten Erdağı, buna rağmen devletlerin kritik kamu altyapısına verdikleri önceliklerin siyasi açıdan sorgulanabileceğini ifade etti.

Erdağı, güçlü bir devletin yalnızca askeri kapasitesiyle değil, vatandaşlarının kullandığı kritik kamu hizmetlerini ne kadar güvenli ve sürdürülebilir tuttuğuyla da değerlendirilmesi gerektiğini savundu.

Türkiye’nin hava trafik altyapısını hatırlattı

ABD’de yaşanan olay üzerinden Türkiye’nin hava seyrüsefer altyapısına da değinen Erdağı, DHMİ’nin 1984’ten itibaren geçirdiği kurumsal dönüşüm ile sonraki yıllarda yapılan yatırımlara dikkat çekti.

Türkiye’nin 1 Mart 1989’da EUROCONTROL’e üye olduğunu hatırlatan Erdağı, radar kapsaması, haberleşme ve seyrüsefer sistemleri ile SMART projesinin hava trafik yönetim altyapısının geliştirilmesinde önemli rol oynadığını ifade etti.

SMART projesinin 2002 yatırım programına alındığını, Ankara’daki merkez ve yaklaşma kontrol ünitelerindeki yenilenmiş sistemlerin 2015’ten itibaren operasyonel olarak kullanıldığını belirtti.

“Teknik kadroların hakkı teslim edilmeli”

Erdağı, Türkiye’nin hava trafik yönetimindeki gelişimin yalnızca teknolojik yatırımlarla değil, hava trafik kontrolörleri, elektronik mühendisleri, teknisyenler ve planlama kadrolarının uzun yıllara yayılan çalışmalarıyla mümkün olduğunu söyledi.

Ancak Türkiye’nin geçmişte elde ettiği başarıların rehavete dönüşmemesi gerektiğini vurgulayan Erdağı, “Bizde böyle bir olay yaşanmaz” anlayışının doğru olmayacağını belirtti.

SHGM ve DHMİ’ye sürekli denetim çağrısı

Erdağı, Türkiye’de haberleşme sistemlerinin yedekliliği, enerji sürekliliği, alternatif kontrol imkanları, bakım disiplini ve personel yeterliliğinin sürekli test edilmesi gerektiğini ifade etti.

DHMİ’nin hava seyrüsefer hizmet sağlayıcısı, SHGM’nin ise düzenleyici ve gözetim otoritesi olarak sorumluluklarını teknik yeterlilik ve hesap verebilirlik anlayışıyla yerine getirmesi gerektiğini savundu.

Başarının yalnızca yönetilen uçuş sayısıyla ölçülemeyeceğini belirten Erdağı, sistem kesintilerinden hangi derslerin çıkarıldığı ve olağanüstü durumlara hazırlığın da kamuoyuyla paylaşılması gerektiğini söyledi.

“Gerçek güç sağlam altyapı ve gerektiğinde ‘dur’ diyebilmektir”

Erdağı, ABD’de yaşanan olaydan iki temel ders çıkarılması gerektiğini belirtti.

Bunlardan ilkinin kritik altyapının yenilenmesini geciktirmemenin önemi, ikincisinin ise uçuş emniyeti konusunda risk oluştuğunda otoritenin ekonomik maliyetten çekinmeden operasyonu durdurabilmesi olduğunu ifade etti.

Erdağı, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:

“FAA’nın kalkışları durdurma iradesi yerindedir. O kararı gerekli kılan altyapı zafiyetlerinin hesabı da aynı kararlılıkla sorulmalıdır. Havacılıkta en değerli güç, gerektiğinde ‘dur’ diyebilen yetkiyle, o karara mümkün olduğunca ihtiyaç bırakmayan sağlam altyapının birlikte var olmasıdır.”