O havalimanı için çarpıcı iddialar

Maldivler’in başkenti Malé’deki havalimanının, Batı ülkelerinden temin edilen uçak parçaları, elektronik bileşenler ve çift kullanımlı bazı ürünlerin Rusya’ya aktarılmasında yeni bir transit güzergâh olarak kullanıldığı öne sürüldü.

İncelenen sevk belgeleri, kargo kayıtları, lojistik şirketleri arasındaki yazışmalar ve Batılı yetkililerin değerlendirmelerine göre; ABD, Avrupa ve Çin kaynaklı bazı ürünler Malé Havalimanı üzerinden Moskova’ya ulaştırılıyor.

Kargolar Malé’de uçak değiştiriyor

İddiaya göre sistemin merkezinde Velana Uluslararası Havalimanı bulunuyor. Rusya bağlantılı lojistik şirketleriyle çalışan yerel aracılar, farklı ülkelerden gelen kargoların gümrük işlemlerini gerçekleştiriyor.

Ürünlerin daha sonra havalimanı sahası içerisinde Aeroflot’un Moskova seferlerine aktarıldığı belirtiliyor. Rusya’ya ulaştırılan bazı parçaların ise yaptırım listelerinde bulunan şirketlere ve havacılık sektöründeki kuruluşlara dağıtıldığı ileri sürülüyor.

Bu şirketler arasında Rus havayolu S7 Airlines ile çeşitli bakım kuruluşlarının da bulunduğu iddia ediliyor.

Sevkiyat belgeleri değiştiriliyor iddiası

Sistemin en dikkat çekici bölümünü ise kargo evraklarının Malé’de yeniden düzenlenmesi oluşturuyor.

İlk hava taşıma belgesinde ürünlerin ihracatçısı ve alıcısına ilişkin bilgiler bulunurken, kargonun Maldivler’e ulaşmasının ardından bazı yerel şirketlerin devreye girerek yeni taşıma belgeleri hazırladığı belirtiliyor.

Yeni belgelerde ilk gönderici şirketin bilgilerinin yer almaması sayesinde ürünlerin Maldivler’e resmi olarak ithal edilmeden, transit statüsünde Moskova’ya gönderildiği öne sürülüyor.

Uçak parçaları ve çift kullanımlı ürünler taşınıyor

Malé üzerinden Rusya’ya gönderildiği belirtilen ürünler arasında havacılık açısından kritik parçalar da bulunuyor.

Sevkiyatlarda;

• uçak parçaları,
• mikroçipler ve elektronik bileşenler,
• optik sistemler,
• yüksek dayanımlı havacılık ekipmanları,
• sivil ve askeri alanlarda kullanılabilecek çift kullanımlı ürünlerin

yer aldığı iddia ediliyor.

Bazı elektronik bileşenlerin hem sivil sistemlerde hem de füze yönlendirme ve askeri uygulamalarda kullanılabilecek özelliklere sahip olduğu belirtiliyor.

Ticaret rakamlarındaki büyük fark dikkat çekti

Maldivler’in resmi gümrük verileri ile Rusya’nın ithalat kayıtları arasındaki fark da tartışmaları artırdı.

Maldivler’in kayıtlarına göre 2022-2025 döneminde Rusya’ya yapılan doğrudan ihracat oldukça sınırlı kaldı. Buna karşılık ABD merkezli Import Genius tarafından derlenen Rus ticaret verilerinde, Rusya’nın Maldivler’den yaptığı ithalatın 2022 yılında 630 milyon doların üzerine çıktığı belirtiliyor.

Bu rakamın 2021 yılında 7 milyon doların altında olduğu, 2024 yılında ise yaklaşık 160 milyon dolar seviyesinde gerçekleştiği aktarılıyor.

Söz konusu fark, Malé üzerinden gerçekleştirilen transit sevkiyatların Maldivler’in geleneksel ihracat rakamlarında görünmediği yönündeki değerlendirmeleri güçlendirdi.

Maldivler neden tercih ediliyor?

Maldivler’in Rusya ile güçlü turizm ilişkileri, rotanın gelişmesindeki faktörlerden biri olarak gösteriliyor.

Rus turistler, Çinlilerin ardından ülkeyi en fazla ziyaret eden yabancı turist gruplarından birini oluşturuyor. Turizmin ülke ekonomisindeki yüksek payı nedeniyle Moskova ile ekonomik ilişkiler Maldivler açısından önem taşıyor.

Artan kargo trafiğinin de havalimanına doğrudan gelir sağladığı belirtiliyor. Maldivler Havalimanları Şirketi, 2024 yılında tarihinin en yüksek kârına ulaşırken, kargo işlemleri, ticari hizmetler ve yakıt satışlarının şirket gelirlerinde önemli paya sahip olduğu ifade ediliyor.

Gümrük kontrolleri mercek altında

Malé güzergâhının kullanılabilmesinde gümrük kapasitesinin sınırlı olmasının da etkili olduğu öne sürülüyor.

Batılı yetkililere göre, transit yüklerde fiziki kontroller sınırlı kalıyor ve denetimlerin önemli bölümü evrak üzerinden gerçekleştiriliyor.

ABD ve Avrupa ülkelerinin Maldivler yönetimine bu güzergâhın kapatılması yönünde baskı yaptığı, Maldivler makamlarının ise sorunun farkında olduğu ve yeni önlemler üzerinde çalıştığı belirtiliyor.

Kargo trafiği rekor seviyeye çıktı

Malé Havalimanı’ndaki kargo hareketliliği de son dönemde dikkat çekici seviyelere ulaştı.

Maldivler Havalimanları Şirketi, temmuz ayında tek bir günde 126 ton kargo işleyerek günlük kargo rekoru kırıldığını açıklamıştı.

Bu artış, küçük ada ülkesinin Rusya’ya yönelik uluslararası ticarette sınırlı ancak giderek daha dikkat çekici bir transit noktaya dönüşüp dönüşmediği tartışmalarını beraberinde getirdi.

Maldivler üzerinden gerçekleştiği öne sürülen ticaret hacmi, Rusya’nın yaptırımları aşmak için kullandığı daha büyük uluslararası güzergâhlarla kıyaslandığında sınırlı kalıyor. Ancak ortaya çıkan tablo, Batılı ülkelerin Rusya’ya yönelik ihracat kontrollerinin üçüncü ülkeler üzerinden aşılması sorunuyla mücadeleyi daha da zorlaştırdığını gösteriyor.