Yetkili Çok da, Sorumlu Nerede?

Gerek iş yaşamında gerekse devlet yönetiminde yetki ve sorumluluklar görev tariflerinde yazılı. Kâğıt üzerinde her şey net. Kim ne yapacak, kim hangi kararı alacak, kim hangi sonuca katlanacak… Hepsi belli.

Ama bir olay vuku bulduğunda tablo değişir.

Özellikle saha çalışanlarının yetkileri sınırlı, sorumlulukları ise sınırsızdır. En alt kademede çalışan çoğu zaman karar süreçlerine dahil değildir ama sonuçların ilk muhatabıdır.

Buyurun size basit bir örnek. Senelerdir apronda çalışan, ekonomik ömrünü tamamlamış bir teçhizatın uçak altında arıza yapmasının sorumlusu gerçekten aracı kullanan şoför müdür?

Planlamayı yapanın, bütçeyi kısanın, yenilemeyi erteleyenin,bu araç her an bizi yolda bırakabilir” diye rapor yazmayanın hiç mi sorumluluğu yok?

Ama savunması istenen hep kullanıcıdır. Çünkü o ulaşılabilir olandır. En zayıf halkadır. Ve çoğu zaman kendini savunacak kurumsal güce sahip değildir.

Çark yalnız işyerlerinde değil, ülkede de böyle dönüyor.

Bir kriz olur; alt kademe görevden alınır.
Bir hata olur; uygulayıcı sorgulanır.
Bir yanlış karar çıkar; imza sahibi değil, sonucu yaşayan konuşulur.Kabahat samur kürk olsa kimse giymek istemezmiş.
Bizde kabahat çoğu zaman üniforma giyer.

Havacılıkta Gerçek Daha Serttir

Havacılıkta hata yalnızca idari bir mesele değildir; güvenlik meselesidir. Uçuş emniyeti, zincirin en zayıf halkası kadar güçlüdür.

Bakımı ertelenmiş bir ekipman, yeterli eğitim almamış bir personel, baskı altında verilmiş bir operasyon kararı… Bunların hiçbiri tek başına “küçük” değildir.

Ama sistemsel bir tercihin bedeli çoğu zaman bireysel bir hataya dönüştürülür.
Yukarıda alınan tasarruf kararı, aşağıda “dikkatsizlik” olarak yazılır.
Stratejik bir ihmâl, operasyonel bir kusura indirgenir.

Oysa havacılıkta sorumluluk zincirleme değil, bütünseldir.
Karar veren de, kaynak ayıran da, planlayan da o zincirin içindedir.

Uçak havalandığında sadece bir uçuş başlamaz; alınmış tüm kararlar da sınava çıkar.
Ve yere inen sadece uçak değildir; sonuçlar da iner.

Eğer sistem doğru kararlar üretmemişse, faturayı yalnızca en alt halkaya kesmek adalet değildir; risk üretmektir.

Sorumluluk Nedir?

Sorumluluk; kişinin kendine ve başkalarına karşı yerine getirmesi gereken yükümlülükleri zamanında ve doğru biçimde yerine getirme zorunluluğudur.

Sorumlu insan, yapılması gereken işi hatırlatılmadan yapandır.Sorumsuz insan ise sürekli güdülmeye ihtiyaç duyar.

Bu duygu ya küçük yaşta yerleşir ya da hiç yerleşmez.

Her türlü yetkiyi talep eden ya da talep olmaksızın yetkilendirilen bir yöneticinin, işin sonunda sorumluluk üstlenmemeyi nasıl başardığını anlamak güçtür. Ama kabul edelim ki bu konuda ciddi bir ustalık geliştirdik.

Yetkiyi almak için yarışanlar, hesap verme zamanı geldiğinde ortada görünmez olur.

Hesap Vermekten Neden Kaçıyoruz?

Çünkü hesap vermek güç ister.Çünkü sorumluluk imza atmaktan daha ağırdır.
Çünkü koltuk taşımak, yük taşımaktan kolaydır.Sorumluluk insanı geliştirir.
Ama gelişmek istemeyenler için sorumluluk tehdittir.

Biz ise çoğu zaman gelişmek yerine korunmayı tercih ediyoruz.

Asıl Sorun

Sorun hata değildir.Hata insana mahsustur.Sorun, hatanın nedenini yanlış yerde aramaktır.Sorun, sistemi korumak uğruna gerçeği feda etmektir.Sorun, yetkiyi sahiplenip sorumluluğu başkasına devretmektir.

Evet, yetki yukarıda toplanmış,Sorumluluk aşağıya dağıtılmıştır.

İmza yukarıda atılır,Savunma aşağıda yazılır.Bu düzen sürdürülebilir değildir.

Gerçek kurumsallık; yetki ile sorumluluğun aynı yerde buluşmasıdır.Kararı verenle sonucuna katlanan aynı kişi değilse adalet duygusu zedelenir.Adalet zedelenirse güven kaybolur.Güven kaybolursa sistem içten çürür.

Havacılıkta hata affedilmez deriz.Doğrudur

Ama asıl affedilmemesi gereken;hataların kaynağını örtbas eden,imzayı yukarıda tutup savunmayı aşağıya yazdıran,yetkiyi makamla eşitleyip sorumluluğu rütbe küçüldükçe büyüten yönetim anlayışıdır.

Çünkü bir kurumda sorumluluk yukarı doğru çıkmıyorsa, orada güven hali ile aşağı doğru düşer.

Evet, güven düştüğünde,uçaklar yine kalkmaya devam edebilir.

Ama sorumluluk yükselmiyorsa,o kurum aslında yerde kalmıştır.